Informacje o leku
- Nazwa marki: Tenofovir
- Składnik aktywny: Fumaran dizoproksylu tenofowiru
- Producent: Gilead Sciences, Inc.
Substancja czynna — fumaran dizoproksylu tenofowiru
Fumaran dizoproksylu tenofowiru jest prolekiem tenofowiru, analogu nukleotydu wykazującego działanie przeciwwirusowe wobec HIV-1 i wirusa zapalenia wątroby typu B. Po podaniu doustnym fumaran dizoproksylu tenofowiru jest przekształcany w tenofowir, który przenika do komórek i ulega fosforylacji, tworząc aktywny metabolit — difosforan tenofowiru. Metabolit ten konkuruje z naturalnie występującym trifosforanem deoksyadenozyny o włączenie do wirusowego DNA. Po włączeniu powoduje przedwczesne zakończenie łańcucha DNA i hamuje dalszą syntezę wirusowego DNA, zmniejszając w ten sposób zdolność HIV i HBV do replikacji.
Działanie przeciwwirusowe zależy od utrzymywania odpowiedniego wewnątrzkomórkowego stężenia difosforanu tenofowiru, dlatego regularne przyjmowanie leku jest ważne dla skuteczności terapii. Tenofowir jest wydalany głównie przez nerki w wyniku filtracji kłębuszkowej i aktywnego wydzielania kanalikowego, dlatego przed leczeniem i w jego trakcie należy uwzględnić czynność nerek. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek ekspozycja na tenofowir może się zwiększać i może być konieczne dostosowanie odstępu pomiędzy dawkami. Fumaran dizoproksylu tenofowiru może również wpływać na gęstość mineralną kości u niektórych pacjentów, szczególnie podczas długotrwałego leczenia lub u osób z osteoporozą, przebytymi złamaniami, zaburzeniami czynności kanalików nerkowych bądź innymi czynnikami ryzyka chorób kości.
Wskazania do stosowania
Tenofovir jest stosowany w celu:
- Leczenia zakażenia HIV-1 jako część skojarzonej terapii przeciwretrowirusowej z innymi odpowiednimi lekami.
- Hamowania replikacji HIV i zmniejszania miana wirusa u osób żyjących z HIV.
- Utrzymania i poprawy funkcjonowania układu odpornościowego, gdy lek jest stosowany w ramach skutecznego schematu leczenia HIV.
- Leczenia przewlekłego zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B u odpowiednich pacjentów dorosłych i pediatrycznych.
- Hamowania replikacji HBV i ograniczania postępującego uszkodzenia wątroby związanego z zakażeniem wirusowym.
W przypadku zakażenia HIV-1 Tenofovir musi być stosowany w ramach odpowiedniego, wielolekowego schematu leczenia przeciwretrowirusowego, a nie jako jedyny lek przeciwko HIV. Pełny schemat leczenia dobiera się z uwzględnieniem wcześniejszej terapii, profilu oporności, czynności nerek, chorób współistniejących i innych stosowanych leków. W przypadku przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B czas trwania leczenia zależy od odpowiedzi wirusologicznej, czynności wątroby, stadium choroby wątroby, wcześniejszej terapii oraz indywidualnych czynników klinicznych. Pacjenci zakażeni jednocześnie HIV i HBV wymagają szczególnej uwagi, ponieważ terapia musi zapewniać skuteczny schemat leczenia HIV, a jednocześnie utrzymywać odpowiednią aktywność przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu B.
Fumaranu dizoproksylu tenofowiru 300 mg stosowanego jako jedyna substancja czynna nie należy mylić z preparatami złożonymi o ustalonej dawce, które zawierają tenofowir oraz inną substancję przeciwretrowirusową. Standardowe schematy doustnej profilaktyki przedekspozycyjnej HIV (PrEP) zazwyczaj obejmują fumaran dizoproksylu tenofowiru w skojarzeniu z emtrycytabiną, a nie Tenofovir 300 mg jako pojedynczą substancję czynną.
Schematy leczenia i dawkowanie
Zwykle stosowana dawka u dorosłych i pacjentów o masie ciała co najmniej 35 kg wynosi 300 mg fumaranu dizoproksylu tenofowiru raz na dobę. W leczeniu HIV-1 jedną tabletkę 300 mg przyjmuje się raz na dobę jako część pełnego schematu skojarzonej terapii przeciwretrowirusowej. W przypadku przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B zwykle stosowana dawka u dorosłych również wynosi 300 mg raz na dobę. Tabletkę można przyjmować z posiłkiem lub niezależnie od posiłku, najlepiej codziennie mniej więcej o tej samej porze, aby utrzymać stałe działanie przeciwwirusowe i ułatwić przestrzeganie zaleceń dotyczących leczenia. Leczenie HIV jest zazwyczaj długotrwałe, natomiast czas leczenia przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B ustala się indywidualnie na podstawie odpowiedzi wirusologicznej, stanu wątroby i innych czynników klinicznych.
Przed rozpoczęciem leczenia należy ocenić czynność nerek, a następnie monitorować ją w trakcie terapii, ponieważ tenofowir jest wydalany głównie przez nerki. U dorosłych z klirensem kreatyniny wynoszącym co najmniej 50 ml/min można zazwyczaj stosować standardowy schemat dawkowania 300 mg raz na dobę. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek może być konieczne wydłużenie odstępu pomiędzy dawkami. Pacjenci z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek lub poddawani hemodializie wymagają indywidualnie dostosowanego schematu dawkowania. Pacjent nie powinien samodzielnie zwiększać dawki, przyjmować dodatkowych tabletek, zmieniać odstępów pomiędzy dawkami ani przerywać leczenia bez konsultacji z lekarzem. Jest to szczególnie ważne, gdy Tenofovir jest stosowany w leczeniu przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B, ponieważ po nagłym przerwaniu terapii może nastąpić znaczne zaostrzenie zapalenia wątroby.
Zalecenia dotyczące stosowania
Tenofovir należy przyjmować dokładnie według zaleceń i mniej więcej o tej samej porze każdego dnia. Regularne przyjmowanie leku jest ważne, ponieważ pomijanie dawek może prowadzić do nasilenia replikacji wirusa, a podczas leczenia HIV może przyczyniać się do rozwoju oporności. Tabletkę można zazwyczaj przyjmować z posiłkiem lub niezależnie od posiłku. Pacjentom, u których występują nudności lub dolegliwości żołądkowe, może być łatwiej przyjmować lek podczas posiłku. Należy utrzymywać odpowiednie nawodnienie, chyba że lekarz zalecił ograniczenie przyjmowania płynów z powodu innego schorzenia, oraz zgłaszać się na wszystkie zaplanowane wizyty w celu oceny odpowiedzi przeciwwirusowej, czynności nerek, czynności wątroby i innych istotnych parametrów laboratoryjnych.
Jeżeli Tenofovir został przepisany w leczeniu zakażenia HIV-1, wszystkie pozostałe leki przeciwretrowirusowe wchodzące w skład schematu leczenia również należy przyjmować dokładnie według zaleceń. Tenofovir nie powinien być stosowany samodzielnie jako pełna terapia zakażenia HIV. Przed rozpoczęciem leczenia należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach wydawanych na receptę i bez recepty, witaminach, suplementach oraz produktach ziołowych. Pacjenci otrzymujący Tenofovir w leczeniu przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B nie powinni przerywać terapii tylko dlatego, że czują się dobrze lub wyniki badań laboratoryjnych uległy poprawie, ponieważ po odstawieniu leku replikacja HBV może ponownie się nasilić i może dojść do znacznego zaostrzenia zapalenia wątroby.
Pominięcie dawki
W przypadku pominięcia dawki leku Tenofovir należy przyjąć ją jak najszybciej po przypomnieniu sobie, chyba że zbliża się już pora przyjęcia następnej zaplanowanej dawki. Jeżeli termin przyjęcia następnej dawki jest bliski, należy pominąć zapomnianą tabletkę i kontynuować stosowanie leku zgodnie ze zwykłym schematem dawkowania. Nie należy przyjmować dwóch tabletek jednocześnie ani przyjmować dodatkowej dawki w celu uzupełnienia pominiętej tabletki. Wielokrotne pomijanie dawek może zmniejszać skuteczność przeciwwirusową, a w przypadku leczenia HIV przyczyniać się do rozwoju oporności. Pacjenci, którzy często zapominają o przyjęciu leku, powinni omówić z lekarzem sposoby poprawy przestrzegania zaleceń terapeutycznych.
Środki ostrożności
Przed rozpoczęciem przyjmowania leku Tenofovir należy poinformować lekarza o chorobach nerek, zaburzeniach czynności nerek, osteoporozie, przebytych złamaniach kości, chorobach wątroby, przewlekłym wirusowym zapaleniu wątroby typu B, zakażeniu HIV oraz o wszystkich obecnie stosowanych lekach. Fumaran dizoproksylu tenofowiru może powodować wystąpienie nowych lub nasilenie istniejących zaburzeń czynności nerek, w tym zwiększenie stężenia kreatyniny w surowicy, zaburzenia czynności kanalików bliższych nerek oraz, w rzadkich przypadkach, zespół Fanconiego. Z tego względu przed rozpoczęciem leczenia należy ocenić czynność nerek, a następnie monitorować ją podczas terapii. U pacjentów z przewlekłą chorobą nerek może być również konieczne monitorowanie stężenia fosforanów w surowicy. Leki, które mogą uszkadzać nerki, szczególnie niesteroidowe leki przeciwzapalne stosowane w dużych dawkach lub wielokrotnie oraz inne substancje nefrotoksyczne, należy stosować ostrożnie, ponieważ mogą zwiększać ryzyko powikłań nerkowych.
Fumaran dizoproksylu tenofowiru może zmniejszać gęstość mineralną kości. Utrzymujący się ból kości, złamania, ból kończyn lub niewyjaśnione osłabienie mięśni powinny zostać ocenione przez lekarza, szczególnie jeśli podejrzewa się również zaburzenia czynności kanalików nerkowych. Przed rozpoczęciem stosowania leku Tenofovir w leczeniu przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B należy określić status zakażenia HIV, ponieważ sam Tenofovir nie stanowi odpowiedniego schematu leczenia osoby zakażonej HIV-1. Pacjenci z jednoczesnym zakażeniem HIV i HBV powinni otrzymywać Tenofovir wyłącznie jako część odpowiedniego schematu skojarzonej terapii przeciwretrowirusowej. Po przerwaniu leczenia może dojść do ciężkiego zaostrzenia wirusowego zapalenia wątroby typu B, dlatego czynność wątroby i inne odpowiednie parametry laboratoryjne mogą wymagać monitorowania przez kilka miesięcy po zakończeniu terapii.
Stosowanie w okresie ciąży
Istnieje znaczne doświadczenie kliniczne dotyczące stosowania fumaranu dizoproksylu tenofowiru w terapii przeciwretrowirusowej, w tym podczas ciąży. U kobiet w ciąży żyjących z HIV utrzymanie skutecznego schematu leczenia przeciwretrowirusowego jest ważne dla zdrowia matki oraz dla zmniejszenia ryzyka przeniesienia HIV na dziecko. Pełny schemat leczenia powinien zostać oceniony przez lekarza mającego doświadczenie w leczeniu HIV. W przypadku przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B decyzja o rozpoczęciu lub kontynuowaniu stosowania leku Tenofovir w czasie ciąży zależy od choroby wątroby u matki, miana HBV, dotychczasowego leczenia oraz potencjalnego ryzyka przeniesienia wirusa na dziecko.
Pacjentki, które są w ciąży, planują ciążę lub podejrzewają, że mogą być w ciąży, powinny poinformować o tym lekarza i nie powinny przerywać leczenia bez konsultacji medycznej. Zalecenia dotyczące karmienia piersią zależą od statusu zakażenia HIV, powodu leczenia, supresji wirusa u matki, lokalnych wytycznych klinicznych oraz indywidualnej sytuacji. Decyzję tę należy omówić z odpowiednim lekarzem.
Możliwe działania niepożądane
Jak każdy lek, Tenofovir może powodować działania niepożądane, chociaż nie występują one u każdego pacjenta. Do częstych reakcji mogą należeć nudności, biegunka, wymioty, dolegliwości brzuszne, wzdęcia, ból głowy, zawroty głowy, zmęczenie, osłabienie i wysypka skórna. Niektóre objawy ze strony przewodu pokarmowego są najbardziej zauważalne w początkowym okresie leczenia i mogą się zmniejszać w miarę przystosowywania się organizmu. Badania laboratoryjne mogą również wykazać zmiany, których pacjent nie odczuwa bezpośrednio, dlatego podczas długotrwałej terapii ważne jest regularne monitorowanie.
- Częste działania niepożądane: nudności, biegunka, wymioty, dolegliwości brzuszne, wzdęcia, ból głowy, zawroty głowy, zmęczenie, osłabienie i wysypka.
- Działania dotyczące nerek: zwiększenie stężenia kreatyniny w surowicy, pogorszenie czynności nerek, zaburzenia czynności kanalików bliższych nerek lub, w rzadkich przypadkach, zespół Fanconiego.
- Działania dotyczące kości: zmniejszenie gęstości mineralnej kości, ból kości, osłabienie mięśni lub zwiększona podatność na złamania u pacjentów z dodatkowymi czynnikami ryzyka.
- Zagrożenia dotyczące wątroby: zaostrzenie wirusowego zapalenia wątroby typu B po odstawieniu leku Tenofovir u pacjentów z przewlekłym zakażeniem HBV.
- Poważne objawy wymagające oceny lekarskiej: znaczne zmniejszenie ilości wydalanego moczu, obrzęk, uporczywe wymioty, silny lub utrzymujący się ból kości, niewyjaśnione osłabienie mięśni, trudności w oddychaniu, obrzęk twarzy lub gardła albo ciężka reakcja skórna.
Każdy ciężki, utrzymujący się lub nietypowy objaw należy omówić z lekarzem. Niektóre istotne klinicznie działania niepożądane, szczególnie zaburzenia czynności nerek, mogą zostać wykryte najpierw w badaniach laboratoryjnych, zanim pojawią się objawy. Dlatego nie należy pomijać zaplanowanych badań krwi i moczu.
Fumaran dizoproksylu tenofowiru: interakcje z innymi lekami
Tenofowir może wchodzić w interakcje z lekami wpływającymi na czynność nerek lub wydalanymi podobnymi drogami nerkowymi. Jednoczesne lub niedawne stosowanie leków nefrotoksycznych może zwiększać ryzyko zaburzeń czynności nerek. Przykłady obejmują niektóre antybiotyki aminoglikozydowe oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne stosowane w dużych dawkach lub wielokrotnie. Leki konkurujące o aktywne wydzielanie kanalikowe mogą również wpływać na stężenie tenofowiru lub drugiego leku. Pacjenci z istniejącymi czynnikami ryzyka dotyczącego nerek mogą wymagać częstszego monitorowania, jeżeli nie można uniknąć takich skojarzeń.
Leku Tenofovir zwykle nie należy stosować razem z innym lekiem, który zawiera już fumaran dizoproksylu tenofowiru, alafenamid tenofowiru lub inną postać mającą dostarczać ten sam składnik przeciwwirusowy, chyba że lekarz wyraźnie zalecił takie połączenie. Jednoczesne stosowanie z dydanozyną może zwiększać ekspozycję na dydanozynę i ryzyko związanych z nią działań niepożądanych. Niektóre wzmocnione schematy leczenia przeciwretrowirusowego oraz część leków stosowanych w leczeniu wirusowego zapalenia wątroby typu C mogą zwiększać ekspozycję na tenofowir, co może powodować konieczność dokładniejszego monitorowania czynności nerek i działań niepożądanych. Przed rozpoczęciem lub zmianą leczenia należy zawsze przekazać lekarzowi pełną listę przyjmowanych leków, suplementów i produktów ziołowych.
Analogi & leki generyczne
Ta sama substancja czynna (fumaran dizoproksylu tenofowiru — przykłady międzynarodowe)
- Tenvir 300 mg— tabletki zawierające 300 mg fumaranu dizoproksylu tenofowiru, stosowane w terapii przeciwwirusowej zakażenia HIV-1 i przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B
- Viread 300 mg — tabletki zawierające fumaran dizoproksylu tenofowiru, stosowane w leczeniu zakażenia HIV-1 i przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B
- Tenohep 300 mg — tabletki zawierające fumaran dizoproksylu tenofowiru, stosowane jako część terapii przeciwretrowirusowej oraz w leczeniu przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B
- Tenof 300 mg — doustna postać fumaranu dizoproksylu tenofowiru przeznaczona do długotrwałego leczenia przeciwwirusowego
- Tenfoclear 300 mg — tabletki zawierające fumaran dizoproksylu tenofowiru, stosowane zgodnie ze wskazaniami klinicznymi w leczeniu HIV i wirusowego zapalenia wątroby typu B
Analogi leku (inna substancja czynna, ten sam cel terapeutyczny)
- Alafenamid tenofowiru — prolek tenofowiru stosowany w leczeniu HIV i przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B, zazwyczaj w mniejszych dawkach niż fumaran dizoproksylu tenofowiru
- Entekawir — analog nukleozydu stosowany w długotrwałym leczeniu przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B
- Lamiwudyna — analog nukleozydu stosowany w skojarzonej terapii przeciwretrowirusowej HIV oraz w wybranych schematach leczenia wirusowego zapalenia wątroby typu B
- Emtrycytabina + fumaran dizoproksylu tenofowiru — przeciwwirusowy preparat złożony o ustalonej dawce, stosowany w leczeniu HIV oraz doustnej profilaktyce przedekspozycyjnej (PrEP)
- Emtrycytabina + alafenamid tenofowiru — przeciwretrowirusowy preparat złożony o ustalonej dawce, stosowany w wybranych schematach leczenia i profilaktyki HIV
(Wybór terapii zależy od wskazania, statusu zakażenia HIV lub HBV, czynności nerek, profilu oporności, wcześniejszego leczenia przeciwwirusowego, jednocześnie stosowanych leków oraz oceny lekarskiej.)
Przechowywanie
Tenofovir należy przechowywać w kontrolowanej temperaturze pokojowej zgodnie z instrukcją dołączoną do leku oraz chronić tabletki przed nadmiernym ciepłem i wilgocią. Tabletki należy przechowywać w oryginalnym, szczelnie zamkniętym pojemniku i unikać ich długotrwałego narażenia na bezpośrednie działanie promieni słonecznych lub wilgoci. Nie należy stosować tabletek po upływie terminu ważności podanego na opakowaniu. Lek należy przechowywać w miejscu niewidocznym i niedostępnym dla dzieci. Dopuszczalne okresowe odchylenia temperatury mogą się różnić w zależności od postaci leku dostępnej na rynku, dlatego zawsze należy przestrzegać zaleceń dotyczących przechowywania podanych na opakowaniu.
Doświadczenia pacjentów – czego można oczekiwać
Tenofovir zwykle nie wywołuje natychmiastowych odczuć fizycznych wskazujących, czy leczenie działa. W przypadku leczenia HIV-1 skuteczność ocenia się głównie poprzez monitorowanie miana HIV oraz, w stosownych przypadkach, stanu układu odpornościowego. Gdy Tenofovir stanowi część w pełni skutecznego schematu terapii przeciwretrowirusowej i jest przyjmowany regularnie, replikacja wirusa powinna stopniowo się zmniejszać i możliwe jest osiągnięcie trwałej supresji wirusologicznej. Zmiany w funkcjonowaniu układu odpornościowego następują stopniowo, a dobre samopoczucie nie oznacza, że można przerwać leczenie. U niektórych pacjentów na początku leczenia występują przemijające nudności, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, ból głowy, zawroty głowy lub zmęczenie, podczas gdy inni zauważają niewiele objawów związanych z leczeniem lub nie zauważają ich wcale.
W przypadku przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B odpowiedź na leczenie ocenia się na podstawie poziomu DNA HBV, aktywności enzymów wątrobowych oraz innych parametrów klinicznych i laboratoryjnych, a nie na podstawie natychmiastowych zmian samopoczucia pacjenta. Zahamowanie replikacji HBV może zmniejszyć postępujące uszkodzenie wątroby, jednak regularne kontrole pozostają konieczne w celu oceny odpowiedzi i określenia, jak długo należy kontynuować terapię. Podczas długotrwałego leczenia może być również konieczne monitorowanie czynności nerek, a u wybranych pacjentów także stanu kości. Tenofovir kontroluje replikację wirusa, ale nie eliminuje HIV z organizmu. Pacjenci powinni kontynuować terapię tak długo, jak zaleca lekarz.
Najczęściej zadawane pytania
Co zawiera Tenofovir?
Tenofovir zawiera 300 mg fumaranu dizoproksylu tenofowiru, nukleotydowego inhibitora odwrotnej transkryptazy wykazującego aktywność przeciwko HIV-1 i wirusowi zapalenia wątroby typu B.
W jakim celu stosuje się Tenofovir?
Tenofovir stosuje się jako część skojarzonej terapii przeciwretrowirusowej zakażenia HIV-1 oraz w leczeniu przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B.
Jak często przyjmuje się Tenofovir?
Zwykle stosowana dawka u dorosłych wynosi 300 mg raz na dobę. Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek mogą wymagać wydłużenia odstępu pomiędzy dawkami, który powinien zostać określony przez lekarza.
Czy Tenofovir można stosować samodzielnie w leczeniu HIV?
Nie. Tenofovir stanowi jeden z elementów terapii HIV i musi być stosowany w skojarzeniu z innymi odpowiednimi lekami przeciwretrowirusowymi.
Czy Tenofovir można przyjmować z jedzeniem?
Tak. Fumaran dizoproksylu tenofowiru 300 mg można zazwyczaj przyjmować z posiłkiem lub niezależnie od posiłku. Przyjmowanie tabletki codziennie mniej więcej o tej samej porze może pomóc w utrzymaniu regularnego schematu leczenia.
Czy Tenofovir 300 mg stosuje się samodzielnie w profilaktyce HIV?
Standardowe schematy doustnej profilaktyki przedekspozycyjnej zazwyczaj łączą fumaran dizoproksylu tenofowiru z innym lekiem przeciwretrowirusowym, takim jak emtrycytabina. Nie należy zakładać, że Tenofovir 300 mg zawierający jedną substancję czynną jest równoważny tym preparatom złożonym o ustalonej dawce stosowanym w PrEP.
Najlepsza oferta internetowa na Tenofovir na rynku
Już teraz możesz kupić Tenofovir w naszej aptece internetowej. Jeśli szukasz najlepszego miejsca, w którym można zamówić Tenofovir lub inne leki zawierające fumaran dizoproksylu tenofowiru, jesteś we właściwym miejscu.
Zalety naszej apteki:
- Poufność. Większość osób woli zachować informacje o swoim leczeniu w tajemnicy. Zamawiając Tenofovir przez Internet, można uniknąć zbędnych rozmów bezpośrednich.
- Cena. Zakup leku Tenofovir przez Internet zapewnia wygodny sposób porównania kosztów leczenia i wyboru odpowiedniej opcji zakupu.
- Ilość. Długotrwałe leczenie przeciwwirusowe może wymagać ciągłego dostępu do leku. Potrzebna ilość powinna odpowiadać planowi leczenia zaleconemu przez lekarza.
- Wygoda. Zamawianie przez Internet może ułatwić dostęp do leków stosowanych długotrwale i ograniczyć zbędne podróże przy jednoczesnym zachowaniu odpowiedniego nadzoru medycznego.
- Informacje. Na naszej stronie internetowej można znaleźć informacje o dawkowaniu leku Tenofovir, możliwych działaniach niepożądanych, środkach ostrożności, interakcjach, leczeniu HIV oraz leczeniu przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B.
Dokładamy wszelkich starań, aby zapewnić możliwie najlepszą obsługę klienta oraz zadbać o to, aby nasze leki pomagały pacjentom osiągnąć zamierzony efekt terapeutyczny.
